Mandsaur Stone Inscription of the Silk Weavers

Version: (3083d2d), last modified (c200993).

Edition

⟨1⟩ [sid]dh[a]m y[o bh]r̥(ty-art)tham upāsyate sura-gaṇ(ais) sid(dhaiś ca) siddhy-artthibhir ddhyānaikāgra-parair vvidheya-viṣayair mmokṣ-ārtthibhir yyogibhiḥ| bhaktyā tīvra-tapodhanaiś ca munibhiś śāpa-prasāda-kṣamair hetur yyo jagataẖ kṣayābhyudayayoḫ pāyāt sa vo bhāskaraḥ| ta¿tv?a-jñāna-vido ⟨’⟩pi yasya na vidur brahmarṣa-

⟨2⟩ yo ⟨’⟩bhyudyatāẖ kr̥tsnaṁ yaś ca gabhastibhiḥ pravisr̥taiḫ puṣ(ṇ)āti loka-trayaM gandharvvāmara-siddha-kinnara-narais saṁstūyate ⟨’⟩bhyutthito bhaktebhyaś ca dadāti yo ⟨’⟩bhila(ṣ)itaṁ tasmai savitre namaḥ| yaḫ pratyaham prativibhāty udayācalendra- vistīrṇṇa-tuṅga-śikhara-skhalitāṁśu-jālaḥ kṣībāṁga(n)[ā]-

⟨3⟩ -(ja)na-kapo(la)-talābhitāmraḫ pāyā(t sa vas s)u-k[i]raṇābha(raṇo) vivasvā(N) kusuma-bhar(ā)nata-taruvara-devakula-sabhā-vihāra-ramaṇīyāT lāṭa-viṣayān nag(ā)vr̥ta-śailāj jagati prathita-śilpāḥ(||) te deśa-pārtthiva-guṇāpahr̥tāḥ prakāśam addhvādi-jāny aviral(ā)ny asukhā-

⟨4⟩ ny apāsya(|) jātādarā daśapuraṁ prathamaṁ manobhir anv āgatās sa-suta-bandhu-janās sametya|| mattebha-gaṇḍa-taṭa-vicyuta-dāna-bindu- siktopalācala-sahasra-vibhūṣaṇāyāḥ puṣpāvanamra-taru-ṣaṇḍa-vataṁsakāyā bhūmeḫ pura¿n? tilaka-bhūtam idaṁ krameṇa|| taṭottha-vr̥kṣa-cyuta-

⟨5⟩ -naika-puṣpa-vicitra-tīrānta-jalāni bhānti(|) praphulla-padmābharaṇāni yatra sarāṁsi kāraṇḍava-saṁkulāni|| vilola-vīcī-calitāravinda-patad-rajaḥ-piñjaritaiś ca hamsaiḥ sva-kesarodāra-bharāvabhugnaiḥ kvacit sarāṁsy amburuhaiś ca bhānti| sva-puṣpa-bhārāvanatair nnagendrair mmada-

⟨6⟩ -pragalbhāli-kula-svanaiś ca| Ajasra-gābhiś ca purāṅganābhir vvanāni yasmin samalaṁkr̥tāni|| calat-patākāny abalā-sanāthāny atyarttha-śuklāny adhikonnatāni| taḍil-latā-citra-sitābbhra-kūṭa- tulyopamānāni gr̥hāṇi yatra|| k¿au?lāsa-tuṅga-śikhara-pratimāni cānyāny ābhānti dīrggha-valabhī-

⟨7⟩ ni sa-vedikāni| gāndharvva-śabda-mukharā¿n?i niviṣṭa-citra-karmmāṇi lola-kadalī-vana-śobhitāni|| prā(s)āda-mālābhir alaṁkr̥tāni dharāṁ vidāryyeva samutthitāni| vimāna-mālā-sadr̥śāni yattra gr̥hāṇi pū(rṇṇe)ndu-karāmalāni|| yad bhāty abhiramya-sari⟨d⟩-dvayena capalormmiṇā samupagūḍhaṁ

⟨8⟩ rahasi kuca-śālinībhyāṁ prīti-ratibhyāṁ smarāṅgam iva|| satya-kṣamā-dama-śama-vrata-śauca-dhairyya- svā(ddhyā)ya-vr̥tta-vinaya-sthiti-buddhy-upetaiḥ| vidyā-tapo-nidhibhir asmayitaiś ca viprair yyad bhrājate graha-gaṇaiẖ kham iva pradīptaiḥ|| Atha sametya nirantara-saṅgatair ahar-ahaḥ pravijr̥mbhita-

⟨9⟩ -sauhr̥dāḥ nr̥patibhis sutavat pratim¿a?nitāḥ pramuditā nyavasanta sukhaṁ pure|| śravaṇa-(su)bhag(e) gāndharvve ⟨’⟩nye dr̥ḍhaṁ pariniṣṭhitāḥ sucarita-śatāsaṅgāẖ keci(d v)icittra-kathāvidaḥ(|) vinaya-nibhr̥tās samyag dharmma-prasaṅga-parāya(ṇā)ḫ priyam aparuṣaṁ patthyaṁ cānye kṣamā bahu bhāṣitu¿ṁ?||

⟨10⟩ kecit sva-karmmaṇy adhikās tathānyair vvijñāyate jyotiṣam ātmavadbhiḥ Adyāpi cānye samara-pragalbhāẖ kurvvanty arīṇām ahitaṁ prasahya|| prājñā manojña-va(puṣ)aḥ prathitoru-vaṁśā vaṁśānurūpa-caritābharaṇās tathānye| satya-vratāḥ praṇayinām upakāra-dakṣā visrambha-

⟨11⟩ -[pūrvva]m apare dr̥ḍha-sauhr̥dāś ca|| vijita-viṣaya-saṅgair ddharmma-śīlais tathānyair m[r̥]dubhir adhika-sa¿tv?ai(r l)l(o)kayātrā-paraiś ca(|?) sva-kula-tilaka-bhūtair mukta-rāgair udārair adhikam abhivibhāti śreṇir evaṁ-prakāraiḥ|| tāruṇya-kānty-upacito ⟨’⟩pi suvarṇṇa-hāra- tāṁbūla-puṣpa-vidhinā sama-

⟨12⟩ [lamkr̥]to ⟨’⟩pi(|?) nārī-janaḥ śriyam upaiti na tāvad agryāṁ yāvan na paṭṭamaya-vastra-y(u)gāni dhatte|| spa(r)śa(vatā?) va(rṇṇ-ān)tara-vibhāga-cittreṇa netra-su(bha)gena (yai)s sakalam idaṁ kṣiti-talam alaṁkr̥taṁ paṭṭa-vastreṇa|| vidyādharī-rucira-pallava-karṇṇapūra- vāteritāsthirataraṁ pravicintya

⟨13⟩ [lo]kaṁ(|?) mānuṣyam arttha-nicayāṁś ca tathā viśālā(n) (t)eṣāṁ śubhe (ma)tir abhūd acal(e ca?) (ta)s(miN?)|| catus-(s)a(mud)r-(ā)(ṁbu?)-vilola-me(kha)l(āṁ) sumer(u)-kailāsa-br̥hat-pa(yo)dharā(M) vanānta-vānta-sphuṭa-puṣpa-hāsinīṁ kumāragupte p¿ri?thivīṁ praśāsati|| samāna-dhīś śukra-br̥haspatibhyāṁ lalāma-bhūto bhuvi

⟨14⟩ pārtthivānāṁ(|) raṇeṣu yaḥ pārttha-samāna-(ka)rmmā babhūva goptā nr̥pa-viśvavarmmā(||) dīn-ānukaṁpana-paraḥ kr̥paṇ-ārtta-vargga- sāntva-prado ⟨’⟩dhika-dayālur anātha-nāthaḥ(|?) kalpa-drumaḥ praṇayinām abhayaṁ-pradaś ca bhītasya yo janapadasya ca bandhur āsī(T||) tasyātmajaḥ sthairyya-nayopapanno bandhu-priyo

⟨15⟩ bandhur iva prajānāṁ(|) baṁdhv-artti-harttā nr̥pa-bandhuvarmmā dvi(ḍ-dr̥)pta-pa(kṣa-kṣa)paṇaika-dakṣaḥ| kānt(o y)u(vā) raṇa-paṭur vvinayānvitaś ca rājāpi sann upasr̥to na madaiḥ smayādyai(ḥ|) śr̥ngāra-mūrttir abhibhāty analaṁkr̥to ⟨’⟩pi rūpeṇa yaẖ kusumacāpa Iva dvitīyaḥ|| vaidhavya-tīvra-vyasana-kṣatānāṁ

⟨16⟩ sm¿ri?tvā yam adyāpy ari-sundarīṇāṁ(|) bhayād bhavaty āyata-locanānāṁ ghana-stanāyāsa-karaḥ prakampaḥ|| tasminn eva kṣitipati-v¿ri?ṣe baṁdhuvarmmaṇy (u)dāre samya(k-s)phītaṁ daśapuram idaṁ pālayaty unnatāṁse| śilpāvāpt(ai)r ddhana-samudayaiḥ paṭṭa-vā(yair u)dāraṁ (ś)re(ṇ)ībhūtair bbhavanam atulaṁ kāritaṁ

⟨17⟩ dīpta-raśmeḥ|| vistīrṇṇa-tuṅga-śikharaṁ śikhari-prakāśam abhyudgatendv-amala-raśmi-kalāpa-gauraṁ(|?) yad bhāti paścima-purasya niviṣṭa-kānta- cūḍāmaṇi-pratisaman nayanābhirāmaṁ|| rāmā-sanātha-(bha)van(o)dara-bhāskarāṁśu-vahni-pratāpa-subhage jala-līna-mīne| candrāṁśu-harmya-tala-

⟨18⟩ -candana-tālavr̥nta- hāropabho(g)a-rahite hima-dagdha-padme|| roddhra-priyaṁgu-taru-kunda-latā-vikośa- puṣpā(sa)va-pra(m)u(di)tāli-k(u)l(ā)bhirāme| kāle tuṣāra-kaṇa-karkkaśa-śīta-vāta- vega-pranr̥tta-lavalī-naga-naika-śākhe|| smara-vaśaga-taruṇa-jana-vallabhāṅganā-vipula-kānta-pīnoru-|

⟨19⟩ stana-jaghana-ghanāliṅgana-nirbhartsita-tuhina-hima-pāte|| mālavānāṁ gaṇa-sthityā yāt(e) śata-catuṣṭaye| tri-navaty-adhike ⟨’⟩bdānām ¿ri?tau sevya-ghana-stane|| sahasya-māsa-śuklasya praśaste ⟨’⟩hni trayodaśe maṅgalācāra-vidhinā prāsādo yaṁ niveśitaḥ|| bahunā samatītena

⟨20⟩ kālenānyaiś ca pārtthivaiḥ| vyaśīryyataika-deśo ⟨’⟩sya bhavanasya tato ⟨’⟩dhunā|| sva-yaśo-(v)¿(r)i?ddhaye sa(rvva-?) (dikṣ?)(ūd)āram udārayā| saṁskāritam idaṁ bhūyaḥ (śre)ṇyā bhānumato gr̥haṁ|| Atyunnatam avadātaṁ nabha⟨ḥ⟩ ¿spr̥śann? iva manoharaiś śikharaiḥ(|) śaśi-bhānvor abhyudayeṣv amala-mayūkh-āyatana-

⟨21⟩ -(bhū)taṁ|| vatsara-śateṣu paṁcasu viṁśaty-adhikeṣu navasu cābdeṣu| yāteṣv abhiramya-tapasya-māsa-śukla-dvitīyāyāṁ|| spaṣṭair aśoka-taru-ketaka-siṁduvāra- lolātimuktaka-latā-madayaṁtikānāṁ| puṣpodgamair abhinavair adhigamya nūnam aikyaṁ vijr̥ṁbhita-śare hara-pūta-dehe||

⟨22⟩ madhu-pāna-mudita-madhukara-kulopagīta-naga-naika-pr̥thu-śākhe(|) kāle nava-kusumodgama-daṁtura-kāṁta-pracura-roddhre|| śaśineva nabho vimalaṁ kaus(tu)bha-maṇineva śārṅgiṇo vakṣaḥ| bhavana-vareṇa tathedaṁ puram akhilam alaṁkr̥tam udāraṁ|| Amalina-śaśi-

⟨23⟩ -le(khā)-da(ṁ)turaṁ piṅgalānāṁ parivahati samūhaṁ yāvad īśo jaṭānāṁ| vikaṭa-kamala-mālām aṁsa-saktāṁ ca śārṅgī bhavanam idam udāraṁ śāśvata¿n? tāvad astu|| sreṇy-ādeśena bhaktyā ca kāritaṁ bhavanaṁ raveḥ| pūrvvā ceyaṁ prayatnena racitā vatsabhaṭṭinā||

⟨24⟩ svasti kartr̥-lekhaka-vācaka-śrotr̥bhyaḥ|| siddhir astu||

Bibliography

First reported and briefly discussed in Peterson 1885, pp. 380–381. First edited in Fleet 1886. Re-edited in Fleet 1888. Corrected in Bhandarkar 1889, pp. 94–97. Further corrections in Kielhorn 1890 and in Durgâprasâd & Parab 1892, pp. 107–112 (the inscription is in fact No. 26 in this book, not 51-52 as cited by Bhandarkar et al. 1981, p. 322). Revised in Bühler 1890, pp. 91–96 and discussed in Bühler 1890, pp. 8–31, the latter translated to English in Bühler 1913, pp. 137–148. Correction in Agrawal 1941, p. 60. Summarised in Trivedi & Trivedi 2001, p. 20 (No. 5). Further discussion in Diskalkar 1926, pp. 176–178, Pisharoti 1936, Sharma 1937, Pisharoti 1938, Sharma 1938, Bose [1942] 1937–1938, pp. 327–328, Sharma 1939, Sadhu Ram 1964, Vajpeyi 1972, Basham 1983, Mirashi 1980, Agrawal 1986 (also published as Agrawal 1986, pp. 79–86).

Originally encoded for Siddham in the project Beyond Boundaries (Grant Agreement No. 609823) by Dániel Balogh (2019, № IN00040). Encoding updated to DHARMA conventions by Dániel Balogh.

Secondary

Fleet, John Faithfull. 1888. Inscriptions of the early Gupta kings and their successors. First edition. Vol. 3. Corpus Inscriptionum Indicarum. Calcutta: Superintendent of Government Printing. Item 18.

Bhandarkar, Devadatta Ramakrishna, Bahadur Chand Chhabra & Govind Swamirao Gai. 1981. Inscriptions of the early Gupta kings. Corpus inscriptionum indicarum 3, revised edition. New Delhi: Archaeological survey of India. Item 35.

Bhandarkar, Devadatta Ramakrishna. 1927–1936. A list of the inscriptions of northern India in Brahmi and its derivative scripts, from about 200 A. C.: Appendix to Epigraphia Indica and record of the Archaeological Survey of India, volumes XIX to XXIII. Calcutta: Archaeological Survey of India. [URL]. Items 6, 8.

Sircar, Dines Chandra. 1965. Select inscriptions bearing on Indian history and civilization. Volume I: from the sixth century B.C. to the sixth century A.D. 2nd edition revised and enlarged. Calcutta: University of Calcutta. Book III, item 24.

Agrawala, Prithvi Kumar. 1983. Imperial Gupta Epigraphs (गुप्ताधिराजलेखमण्डल). Ancient Indian Epigraphical Sources (प्रत्नाभिलेखसंहिता) 10, pt. 1 / 2. Varanasi: Books Asia, Distributed by Prithvi Prakashan. Item 40.

Goyal, Śrīrām. 1993. गुप्तकालीन अभिलेख/Guptakālīna Abhilekha (Inscriptions of the Gupta Age). Jodhpur: Kusumanjali Prakashan. Items 352-355.